Επένδυση στο σχεδιασμό των υποδομών

Οι επενδύσεις στις υποδομές επιδρούν πολλαπλασιαστικά στην οικονομία

ependisi ipodomes

Για κάθε €1 που επενδύεται στις υποδομές επιστρέφουν στην οικονομία €1,8.

Οι επενδύσεις σε έργα υποδομών έχουν σημαντικό οικονομικό πολλαπλασιαστή. της τάξης του 1,8χ, σύμφωνα με το ΔΝΤ, σε συνάρτηση όμως με την ποιότητα του σχεδιασμού.

Αν τις επιλέξουμε σωστά!

Η ποιότητα του σχεδιασμού είναι ο βασικός παράγοντας για την αναπτυξιακή απόδοση των υποδομών

Μεγάλα έργα χωρίς σχέδιο και συνοχή  

Τομεακός και αποσπασματικός σχεδιασμός με επικαλυπτόμενες αρμοδιότητες των φορέων.
Απουσία ξεκάθαρων και αποτελεσματικών διαδικασιών πρότασης, αξιολόγησης και παρακολούθησης των έργων.
Προβληματική ιεράρχηση στα επίπεδα οργάνωσης της επικράτειας (εθνικό, περιφερειακό, δημοτικό).
Προγραμματισμός ευάλωτος σε παρεμβάσεις κακώς εννοούμενου πολιτικού ή τοπικού χαρακτήρα.
Απουσία κουλτούρας συνεργασίας σε ενδοκυβερνητικό επίπεδο αλλά και μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού τομέα.
Έργα που προκύπτουν κυρίως από τη δυνατότητα ένταξης στο ΕΣΠΑ παρά από μια διαδικασία ανάλυσης των πραγματικών αναγκών

Η κυριαρχία του μοντέλου του «δημοσίου έργου»

Με λίγες εξαιρέσεις κυριαρχεί το μοντέλο του «δημοσίου έργου» με τα παρεπόμενα του:

  • Υπερπαραγωγή και υπερ-εξειδίκευση προδιαγραφών που περιορίζουν τον ανταγωνισμό και την καινοτομία.
  • Συστηματική υποβάθμιση των μελετών σκοπιμότητας και απουσία ανεξάρτητης αξιολόγησης (third party evaluation)
  • Υπερ-διαστασιολόγηση και υπέρβαση προϋπολογισμών και διάρκειας.
  • Κατατμήσεις φυσικού αντικείμενου
  • Αστοχία των μηχανισμών ελέγχου και παραλαβής των έργων

Οι διαχρονικές παθογένειες επηρεάζουν αρνητικά την εικόνα της χώρας σε όλες τις διεθνείς αξιολογήσεις

Η επίδοση της Ελλάδας στο Global Infrastructure Hub:

poiotita sxediasmou

Ενώ οι ανάγκες σε νέες υποδομές αυξάνονται και η έγκαιρη και προληπτική συντήρηση των υπαρχόντων υποδομών αποκτά κομβική σημασία, η σημερινή κυβέρνηση δεν έχει προχωρήσει σε κανένα νέο μεγάλο έργο και δεσμεύει πόρους για  να εξυπηρετήσει μικροκομματικές σκοπιμότητες.

Απουσία σχεδιασμού και μεγάλων έργων, καθυστερήσεις με αστοχίες και διαδικασίες που κοστίζουν

Η κληρονομιά του ΣΥΡΙΖΑ:
  • Αναίτιες καθυστερήσεις σε εμβληματικές επενδύσεις όπως το Ελληνικό όπου ενώ η σχετική σύμβαση υπεγράφη πριν από 5 χρόνια, το έργο δεν έχει ξεκινήσει ακόμα.
  • Θεαματικές αστοχίες με κατατμήσεις και απαράδεκτες διαδικασίες όπως στο Πάτρα – Πύργος ή στο Θριάσιο.
  • Καμία σοβαρή ωρίμανση μεγάλου έργου όπως στον ΒΟΑΚ όπου διεξάγεται ένας εικονικός διάλογος χωρίς περιεχόμενο.
  • Πολλαπλά εγκαίνια έργων που ξεκίνησαν επί κυβερνήσεων ΝΔ.
  • Κομματικές φιέστες για εικονικά έργα με αποκορύφωμα τα ζωγραφιστά εκδοτήρια στο μετρό Θεσσαλονίκης.
  • Καταστροφική διαχείριση των εταιρειών υποδομών και δικτύων όπως στις αστικές συγκοινωνίες της Αθήνας που από το 2014 έως σήμερα μισό δισεκατομμύριο πόροι χάθηκαν από την απώλεια εσόδων και την αύξηση της επιδότησης
Σύγχρονες τάσεις

Τα προηγμένα κράτη επενδύουν στο σχεδιασμό των υποδομών τους

Σε αντίθεση με τα όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα, οι προηγμένες χώρες, αντί να εμπλέκονται ευθέως στην παραγωγή υποδομών:

  • Διαφοροποιούν τις πηγές χρηματοδότησης και τους μηχανισμούς παραγωγής, παρακολούθησης και λειτουργίας των υποδομών, εξασφαλίζοντας στον ιδιωτικό τομέα ένα διευρυμένο ρόλο.
  • Κατευθύνουν  τον σχεδιασμό και τις προτεραιότητες του σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο σε συναντίληψη με τα επίπεδα οργάνωσης της επικράτειας και ειδικά με τις περιφέρειες μέσω ΕΝΙΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ.
  • Προκρίνουν τον κεντρικό σχεδιασμό με περιορισμό της αυτονομίας των επιμέρους υπουργείων και φορέων στην παραγωγή υποδομών.

1. Ενιαίος Εθνικός Σχεδιασμός

Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Φυσικών Πόρων και Ανάπτυξης Υποδομών. 

Το σχέδιο απαρτίζεται από επιμέρους σχέδια και έχει ενδεικτικά την ακόλουθη δομή:

1.Σχέδιο Φυσικών Πόρων και Περιβαλλοντικών Υποδομών

  • Σχέδιο περιβαλλοντικής διαχείρισης φυσικών πόρων (υδάτινοι, δασικοί, ορυκτοί)
  • Σχέδιο υδραυλικών, αντιπλημμυρικών, αντιπυρικών και εγγειοβελτιωτικών έργων
  • Σχέδιο έργων ύδρευσης, αποχέτευσης και επεξεργασίας λυμάτων
  • Σχέδιο διαχείρισης απορριμμάτων

2.Σχέδιο Ενεργειακών Υποδομών και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας

  • Σχέδιο βιωσιμότητας ενεργειακού μίγματος
  • Σχέδιο υποδομών παραγωγής ενέργειας από ορυκτές πηγές
  • Σχέδιο υποδομών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

3.Εθνικό Σχέδιο Μεταφορικών Υποδομών

  • Σχέδιο σιδηροδρομικών και οδικών υποδομών
  • Σχέδιο υποδομών εφοδιαστικής αλυσίδας (logistics)
  • Σχέδιο αεροπορικών και λιμενικών υποδομών
  • Σχέδιο υποδομών μητροπολιτικών ζωνών Αθήνας και Θεσσαλονίκης

4.Εθνικό Σχέδιο Ψηφιακών Υποδομών

5.Εθνικό Σχέδιο Κτιριακών Υποδομών

2. Νέα εργαλεία για τη βελτίωση της ποιότητας των έργων και τη μείωση του κόστους και του χρόνου ολοκλήρωσής τους

Αξιολόγηση
  • Ανεξάρτητη επαλήθευση μελετών σκοπιμότητας για ένταξη των έργων στον εθνικό σχεδιασμό.
  • Έγκριση δανεισμού για δημόσια έργα.
  • Παρατηρητήριο απαλλοτριώσεων.
  • Εθνικό Μητρώο Υποδομών για τον τακτικό έλεγχο και τη συντήρησή τους.
Συμμετοχή και έλεγχος
  • Κατοχύρωση της δημόσιας διαβούλευσης και θωράκιση των έργων εθνικής εμβέλειας και δημοσίου συμφέροντος από ανώφελες δικαστικές εμπλοκές.
  • «Πιστοποίηση» Δημόσιων Έργων.
  • Επίβλεψη Δημοσίων Έργων και από τον ιδιωτικό τομέα ανάλογα τον τύπο του έργου και την διαθεσιμότητα του δημοσίου.
Διαγωνιστικές Διαδικασίες
  • Συμβόλαια ανάθεσης δημόσιας υπηρεσίας σε ιδιωτικούς και δημόσιους φορείς
  • Διεύρυνση συνεργασίας δημοσίου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ, PFI, παραχώρηση)
  • Δημοπράτηση επιπέδου υπηρεσιών (Service Level Agreement-SLA) και συμβολαίων πλαισίου.

3.Το Εθνικό Σχέδιο υλοποιείται ταχύτερα και οικονομικότερα και με πρωτοβουλία του ιδιωτικού τομέα

Χαμηλή χρηματοδότηση των έργων από τον ιδιωτικό τομέα.

Στην Ελλάδα:

Δημόσιο (~40%),

Τράπεζες (~40%-45%)

Ιδιωτική συμμετοχή (~10%-15%) ,

Στη Μεγάλη Βρετανία η αντίστοιχη ιδιωτική συμμετοχή μπορεί να φτάσει και το 60%.

Αιτίες:

  • Απουσία σταθερής πολιτικής συναίνεσης στον προγραμματισμό της υποδομής
  • Χρονοβόρες διαδικασίες

Μη επαρκής σχεδιασμός

 

Αξιοποίηση του ιδιωτικού τομέα και στον σχεδιασμό των έργων

Σε αυτά τα κενά απαντούν οι «προτάσεις καινοτομίας» με πρωτοβουλία του ιδιωτικού τομέα, που αποτελούν πολύ σημαντική ευκαιρία για την ανάπτυξη των υποδομών στην τρέχουσα συγκυρία.

Με διάφορα ονόματα (unsolicited proposals, Swiss challenge, Πρότυπες προτάσεις), εφαρμόζονται ήδη σε χώρες της Ε.Ε και πρόσφατα, στην περίπτωση της Ιταλίας, το Ευρωπαϊκό δικαστήριο αποφάνθηκε ότι είναι απόλυτα συμβατές με τις οδηγίες για έργα και υπηρεσίες.

Αργεντινή, Αυστραλία, Καναδάς, Χιλή, Ελβετία, Ιταλία, Ινδία, Κορέα, Νότιος Αφρική, Ταιβάν, ΗΠΑ είναι ενδεικτικά μεταξύ των χωρών που τις χρησιμοποιούν.

Η πρακτική αυτή διευρύνεται συνεχώς και οργανισμοί όπως η Παγκόσμια Τράπεζα έχουν ήδη κωδικοποιήσει τις πιο σημαντικές παραλλαγές.

Τι είναι η «πρόταση καινοτομίας»;

Ιδιωτικοί φορείς μπορούν να διαμορφώσουν και να υποβάλουν πρόταση για ένα έργο για το οποίο δεν υπάρχει εν εξελίξει διαγωνιστική διαδικασία με σύστημα παραχώρησης (ολικής η μερικής) ή συνδυαστικό σύστημα ανταποδοτικής αμοιβής και πληρωμών διαθεσιμότητας

Η δυνατότητα αυτή αφορά σε έργα με προϋπολογισμό μεγαλύτερο από κάποιο συγκεκριμένο ποσό.

Η πρόταση υποχρεωτικά παρουσιάζει βαθμό ωρίμανσης σε επίπεδο προκήρυξης διαγωνισμού.

Η πρόταση περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστον :

  • Τεχνική περιγραφή έργου
  • Μελέτη σκοπιμότητας (χρηματοδοτική, οικονομική, κοινωνική)
  • Προκαταρκτική μελέτη
  • Εκτίμηση κόστους
  • Τεχνική έκθεση για απαιτούμενες αδειοδοτήσεις
  • Μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων
  • Μελέτη πρόβλεψης κυκλοφοριακών φόρτων
  • Χρηματοοικονομικό μοντέλο για τις περιόδους κατασκευής και εκμετάλλευσης
  • Δήλωση ενδιαφέροντος από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για τη σύναψη δανείου χρηματοδότησης της πρότασης
  • Δήλωση παραίτησης από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας
  • Σχέδιο σύμβασης

Πώς διεξάγονται οι διαγωνισμοί για τις «προτάσεις καινοτομίας»

1

Πρόταση έργου με παραχώρηση, ΣΔΙΤ ή συμβάσεις ανάθεσης εκτέλεσης υπηρεσιών (SLA) από τον ιδιωτικό τομέα με πρωτοβουλία του.

Mε πλήρη τεχνικά, περιβαλλοντικά και οικονομικά στοιχεία τόσο της περιόδου κατασκευής όσο και της περιόδου λειτουργίας και ωρίμανση σε βαθμό ετοιμότητας για προκήρυξη.

Καταβολή παραβόλου στο Δημόσιο.

2

Εντός προθεσμίας 3 μηνών η αναθέτουσα αρχή αξιολογεί την πρόταση και την εγκρίνει ή την απορρίπτει μετά από γνώμη του τεχνικού συμβουλίου δημοσίων έργων ή άλλου αρμοδίου, κατά τομέα, οργάνου.

Εντός της προθεσμίας η αναθέτουσα αρχή καλεί τον προτείνοντα να προβεί σε ενδεχόμενες προσθήκες ή τροποποιήσεις.

Τελική εξέταση σε ανώτατο κυβερνητικό επίπεδο.

Εφόσον η πρόταση λάβει τελική έγκριση το έργο δημοπρατείται.

3

Αν στον διαγωνισμό, ο αρχικός προτείνων δεν έχει την πλέον συμφέρουσα προσφορά έχει δικαίωμα υποκατάστασης επί της καλύτερης προσφοράς.

Με καταβολή αποζημίωσης στον καλύτερο προσφέροντα 2% επί του προϋπολογισμού του έργου.

4

Αν ο προτείνων δεν ασκήσει το δικαίωμα υποκατάστασης το έργο κατοχυρώνεται στην πλέον συμφέρουσα προσφορά.

Ο ανάδοχος υποχρεούται σε καταβολή αποζημίωσης στον προτείνοντα, 3% επί του προϋπολογισμού του έργου.

Το αποτέλεσμα της διαγωνιστικής διαδικασίας προωθείται για κύρωση στη Βουλή.

4. Διαχείριση Φυσικών Πόρων και Ανάπτυξης Υποδομών σε ανώτατο κυβερνητικό επίπεδο

Το Υπουργικό Συμβούλιο σε ειδική σύνθεση αποτελούμενη από τους υπουργούς (και γενικούς γραμματείς) αρμόδιους για: Οικονομία και Ανάπτυξη, Μεταφορές, Δημόσια έργα, Δίκτυα, Περιβάλλον και Ενέργεια, διευρυνόμενη, ανάλογα με το θέμα και το ύψος προϋπολογισμού, σε άλλους αρμοδίους υπουργούς, συγκαλείται από τον Πρωθυπουργό για τα θέματα που άπτονται του ενιαίου εθνικού σχεδιασμού και ειδικότερα:

  • Οργανώνει την αναγκαία διαβούλευση με τις περιφέρειες
  • Αξιολογεί και εγκρίνει τα έργα Εθνικής Εμβέλειας
  • Εγκρίνει το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Φυσικών Πόρων και Ανάπτυξης Υποδομών
  • Εποπτεύει και εγκρίνει τις «προτάσεις καινοτομίας»
  • Προωθεί για κύρωση στη Βουλή τα έργα που συμβασιοποιούνται με βάση τις «προτάσεις καινοτομίας»

Επικουρείται, κατά τα πρότυπα της Βρετανικής IPA, από μια δημόσια δομή (εταιρεία, μόνιμη επιτροπή) που προετοιμάζει και παρακολουθεί την υλοποίηση των κυβερνητικών αποφάσεων.

Το παράδειγμα της Μεγάλης Βρετανίας:

Στην Αγγλία, η Infrastructure and Projects Authority, είναι μέρος του γραφείου του πρωθυπουργού και του υπουργείου οικονομίας.

Πάνω από ένα επίπεδο προϋπολογισμού, διαφορετικό για κάθε υπουργείο, τα έργα κατευθύνονται στην IPA (π.χ. 83 εκ. ευρώ για το Άμυνας, 20 εκ. ευρώ για το Πολιτισμού).